Tourbillon: Biểu tượng vinh quyền của đồng hồ cơ khí

Ngày mặt số chiếc đồng hồ trên cổ tay bạn có cơ chế tourbillon – dù phức tạp như Greubel Forsey hay đơn giản như Patek Philippe, đó cũng là ngày bạn chạm một tay vào vinh quyền!

“Thời gian là vàng bạc.” Thậm chí với một số người, “thời gian còn có ý nghĩa lớn hơn vàng bạc.” Có lẽ chính vì điều đó, lịch sử nhân loại luôn gắn liền với nỗ lực gìn giữ thời gian (chẳng phải tự nhiên đồng hồ lại được gọi là timekeeper). Trong nỗ lực gìn giữ thời gian đó, các bậc thày chế tác đồng hồ đã luôn tìm cách để có thể tạo ra những cỗ máy có thể đo đếm chính xác thời gian với vô số những ý tưởng độc đáo. Cao cấp nhất trong đó phải nói tới là cơ chế cuốn xoay tourbillon. Đây thực tế không chỉ một trong những cơ chế giúp những chiếc đồng hồ cơ khí có được sự chính xác mà còn là thước đo đẳng cấp của chính người đeo chiếc đồng hồ đó. Một chiếc Vacheron Constantin Traditionnelle giá khoảng 550 triệu nhưng nếu một chiếc Traditionnelle Tourbillon, giá sẽ khoảng xấp xỉ gần 03 tỷ, tăng 06 lần cho một cơ chế với thiết kế lồng xoay, có biểu tượng Maltese ở trung tâm, ở vị trí cọc chỉ giờ số 06. Quá ấn tượng!

Không ngoa khi nói tourbillon chính là một trong những chén thánh của thế giới đồng hồ, là bậc thang danh vọng cuối cùng mà mỗi nhà chế tác hay mỗi thương hiệu đồng hồ hướng tới. Một nhà đồng hồ độc lập của Thuỵ Sỹ muốn khẳng định vị thế của mình trong giới, vậy hãy tự chế tác và lắp ráp một chiếc đồng hồ tourbillon, một số thương hiệu còn tạo ra những chiếc đồng hồ 02, 03, cá biệt là 04 tourbillon.  Thậm chí, câu hỏi chung mà các phóng viên luôn dành cho các nhà đồng hồ độc lập là “bao giờ, anh/ông sẽ có mẫu đồng hồ tourbillon?”. Hay không phải tự nhiên những thương hiệu như Hermès, Chanel, Dior khi tham gia vào sân chơi đồng hồ, đều lần lượt giới thiệu những mẫu tourbillon ngay kể cả khi đó là những mẫu đồng hồ dành cho nữ giới – đối tượng trong quan điểm truyền thống của các nhà chế tác là không quan tâm tới cơ chế phức tạp.

Viên kim cương của thế giới chế tác đồng hồ

Những ý tưởng ban đầu về cơ chế tourbillon được nhà sáng chế người Anh John Arnold đề xuất vào năm 1799 trước khi ông qua đời. Tuy nhiên, đưa ý tưởng của John Arnold trở thành một thiết kế hiện thực lại là nhà phát minh, chế tác Abraham Louis Breguet, mặc dù vậy đây vẫn chưa phải là thiết kế đồng hồ đeo tay tourbillon. Những chiếc đồng hồ tourbillon ban đầu là những chiếc đồng hồ quả quít. Ngành công nghiệp chế tác đồng hồ cần tới gần 02 thế kỷ mới có thể đưa cơ chế lốc xoáy này từ đồng hồ bỏ túi (quả quít) vào đồng hồ đeo tay. Rất nhiều thử nghiệm của các công ty và các thương hiệu như LIP (1920), Omega (1945) nhưng phải tới năm 1985, Audermas Piguet (một trong Big Three của thế giới đồng hồ bên cạnh Patek Philippe và Vacheron Constantin) mới xuất xưởng thành công mẫu đồng hồ đeo tay tourbillon đầu tiên.

Nói tourbillon là viên kim cương của thế giới chế tác đồng hồ là không ngoa khi tính từ thời điểm ra đời cho tới năm 1960, chỉ có 640 chiếc đồng hồ tourbillon được làm ra, nghĩa là mỗi năm toàn bộ ngành đồng hồ chỉ có khoảng 10 chiếc đồng hồ tourbillon được thực hiện. Ngay cả tới thời điểm này – thời điểm có thể coi là kỷ nguyên thăng hoa của những chiếc đồng hồ tourbillon khi tất cả các thương hiệu đồng hồ cao cấp đều lấy tourbillon là một trong những cái đích cuối cùng, không phải thương hiệu đồng hồ nào cũng có thể thực hiện một chiếc đồng hồ tourbillon. Còn với các thương hiệu đã thành công với tourbillon, họ sẽ tạo ra những cuộc cách mạng mới với cơ chế tourbillon, để bước lên một nấc thang mới của thế giới chế tác.

Tourbillon: Khi các bậc thày phá bỏ các giới hạn

Greubel Forsey (thương hiệu được xem là bậc thày về tourbillon) và Antoine Preziuso là hai thương hiệu đồng hồ đều đã ăn giải “Oscars” của thế giới đồng hồ, giải GPHG cho những chiếc đồng hồ tourbillon. Greubel Forsey mang tới một chiếc đồng hồ 04 tourbillon Quadruple Tourbillon, quay khác tần số nhưng đồng trục. Antoine Preziuso giới thiệu chiếc Triple Tourbillon có 03 tourbillon kết hợp với nhau, xoay quanh mặt số và tạo thành “tourbillon thứ 04”. Hay nói hoa mỹ, bản thân đồng hồ là một cơ chế tourbillon. Một ý tưởng khá thú vị về tourbillon khác (dù không độc đáo bằng Greubel Forsey hay Antoine Preziuso) là của Romain Jerome, được đưa ra cách đây đúng một thập kỷ với mẫu Day & Night Tourbillon. Tourbillon mặt trăng của đồng hồ hoạt động từ 12h đêm tới 12h trưa rồi tự ngắt, kích hoạt tourbillon mặt trời hoạt động từ 12h trưa tới 12h đêm. Cứ thế, đồng hồ tạo thành chu kỳ bất tận và khép kín.

Với những thương hiệu có bề dày lịch sử và di sản như Vacheron Constantin, Patek Philippe, một chiếc đồng hồ tourbillon không quan trọng là có bao nhiêu tourbillon. Điểm quan trọng của một chiếc đồng hồ tourbillon là cần chạy tốt, chạy bền bỉ, độ hoàn thiện của các chi tiết phải cao. Và đây thực sự là điều không một thương hiệu, hay một connoisseur nào có thể phủ nhận. Khi cần một chiếc đồng hồ hàng thửa, phức tạp và chất lượng với số cơ chế phức tạp lên tới 17 cơ chế, một khách hàng người Nga vẫn quyết định chọn Vacheron Constantin. Piaget – cái tên vốn gắn liền với những chiếc đồng hồ siêu mỏng – lại mang đến cho các nhà sưu tập sành sỏi mẫu đồng hồ Piaget Emperador Coussin Tourbillon Automatic Ultra-Thin. Đây là chiếc đồng hồ tourbillon phá bỏ mọi giới hạn về độ mỏng khi có độ dày chỉ khoảng 10,4mm.

Thương hiệu đồng hồ độc lập Richard Mille cũng mang tới cho giới mộ điệu một ý tưởng khá thú vị về đồng hồ tourbillon – một mẫu đồng hồ tourbillon có độ chống shock rất tốt. Lấy cảm hứng từ tay vợt Rafael Nadal, hãng cho ra đời mẫu RM 27-02 chỉ nặng chưa tới 20gram. Trọng lượng của máy chỉ khoảng 3,35 gram nhưng có kích thước của tourbillon khá ấn tượng với đường kính lồng xoay lên tới 12,3 mm, kích thước bánh xe cân bằng là 10mm. Mặc dù

 

Tourbillon là gì?

Có thể tạm hiểu tourbillon là cơ chế giúp triệt tiêu ảnh hưởng của trái đất lên bộ máy của một chiếc đồng hồ cơ bằng cách đưa bộ thoát và bánh xe cân bằng vào một lồng xoay để giảm những ảnh hưởng của trọng lực của trái đất lên bộ máy khi đồng hồ ở một vị trí nào đó. Với việc không ngừng xoay toàn bộ tổ hợp bánh xe cân bằng/bộ thoát này với một tốc độ chậm (tốc độ phổ biến là 1 phút, bên cạnh đó còn có các tốc độ như 30 giây, 24 giây, 6 giây), cơ chế này sẽ loại bỏ những sai số phát sinh do đồng hồ ở những vị trí khác nhau gây ra. Một lưu ý, tốc độ thực hiện một vòng xoay của tourbillon (60 giây hay 6 giây) hoàn toàn không làm tăng hay giảm độ chính xác của đồng hồ. Có những hãng còn giới thiệu những chiếc đồng hồ tourbillon với kim giây chạy giống như đồng hồ quartz theo cách giật giật (deadbeat second) đặc trưng.

Nếu bạn thấy khó hiểu trong cách thức hoạt động của cơ chế này, bạn sẽ càng thấy khó hiểu hơn với cách thức tạo ra cơ chế tourbillon. Cơ chế này chỉ nặng khoảng từ 2-7 gram, kích thước chỉ bằng cái cúc áo nhưng lại là sự kết hợp của từ 70 tới 90 chi tiết. Thế nên, cơ chế tourbillon không thể thực hiện bằng máy mà phải thực hiện hoàn toàn thủ công và bởi những bậc thày chế tác. Việc chế tác và hiệu chỉnh hoạt động cũng đòi hỏi sự tập trung cao độ với sự hỗ trợ của những chiếc kính lúp phóng đại. Lại nói, 1 carat (đơn vị thường dùng để đo đếm kim cương) có trọng lược khoảng 0,2gram. Và quan trọng nhất với một viên kim cương là công đoạn chế tác, thế nên nói theo cách hoa mỹ thì tourbillon chính là viên kim cương VVS1 của thế giới đồng hồ.

Các kiểu tourbillon

Tourbillon truyền thống và Flying Tourbillon

Tourbillon truyền thống và Flying Tourbillon đều sẽ chỉ xoay quanh một trục. Tuy nhiên khác với tourbillon truyền thống do Breguet phát minh, flying tourbillon không có cầu đỡ cho cả mặt trên và mặt dưới mà chỉ có cầu đỡ ở mặt dưới, mang lại cho tourbillon (cuốn xoay) cảm giác “tự do” hơn như thế đang bay lên. Những thương hiệu giàu di sản và truyền thống như Vacheron Constantin sẽ lựa chọn thiết kế tourbillon truyền thống và kết hợp vào đó tinh thần và logo Maltese biểu tượng của hãng. Các chi tiết của tourbillon cũng được thực hiện theo cách truyền thống và cổ xưa nhất như vát góc, đánh bóng, chạm khắc hoàn toàn thủ công theo nghĩa đen, nghĩa là làm bằng tay chứ không làm bằng máy CNC. (Tất nhiên, công việc lắp ráp và hiệu chỉnh không thể thực hiện bằng máy.) Đây có lẽ là lý do chính khiến đồng hồ tourbillon của Vacheron Constantin dù không quá phức tạp hay không có nhiều tourbillon nhưng vẫn rất đắt. Sự phức tạp của những cơ chế tourbillon của Vacheron Constantin nằm trong chính cách thực hiện nó. Thực tế là không nhiều thương hiệu có thể cưỡng lại sức hút từ sự tiện lợi của những cỗ máy CNC.

Một trong những thiết kế Flying Tourbillon rất độc đáo và thú vị lại không tới từ một thương hiệu đồng hồ truyền thống mà tới từ một nhà thời trang mới đặt chân vào ngành công nghiệp này, đó là CHANEL Première Flying Tourbillon. Cơ chế “cuốn xoay” tourbillon của đồng hồ sau khi loại bỏ cầu nối gắn ở mặt trên, được kết hợp vào trong thiết kế đoá bạch trà đầy biểu tượng với phần nụ là những viên kim cương trắng, không ngừng xoay quanh cọc chỉ giờ số 06.

Tourbillon đa trục

Nếu nhìn vào cơ chế tourbillon truyền thống hoặc flying tourbillon, bạn sẽ thấy gọi là lồng xoay nhưng thực tế chiếc lồng này chỉ giống như một mặt phẳng 2D đang xoay tròn. Thomas Prescher là người đầu tiên phá bỏ giới hạn này cho đồng hồ đeo tay khi ông cho ra đời tourbillon xoay 3 chiều (Triple Axis Tourbillon) lấy cảm hứng từ mẫu tourbillon 3 trục của Richard Good (được giới thiệu vào đồng hồ để bàn vào năm 1980). Thomas Prescher cũng là người đầu tiên đưa được vào đồng hồ đeo tay cơ chế tourbillon xoay 03 chiều, mang tới sự tự do tuyệt đối cho cỗ máy.

Carrousel/Karrousel và Carrousel Tourbillon

Một số người cho rằng Carrousel là tourbillon nhưng trường đào tạo các nghệ nhân đồng hồ danh tiếng của Thuỵ Sỹ WOSTEP và các chuyên gia đầu ngành lại phủ nhận điều này. Với cơ chế được phát minh bởi Bahne Bonniksen vào năm 1892 này (nghĩa là sau khi Abraham Louis Breguet đăng ký bằng sáng chế tourbillon 01 năm), bánh xe cân bằng và lồng sẽ có hai bộ phận cung cấp lực khác nhau. Đây là sự khác biệt với tourbillon truyền thống khi bánh xe cân bằng và lồng có chung nguồn cung cấp lực. Sự khác biệt này khiến cho hoạt động giữa bánh xe cân bằng và lồng không phải lúc nào cũng có thể đảm bảo được sự đồng nhất.

Với Carrousel Tourbillon, tourbillon có hình thức và cách thức hoạt động tương tự như Carrousel. Cơ chế này được phát minh bởi Vincent Calabrese vào cuối những năm 1980. Với cơ chế này, bánh xe cân bằng được đặt lệch với một trục riêng biệt. Ích lợi của cơ chế này là có thể triệt tiêu lực hút của trái đất nhưng việc chế tác lại đơn giản hơn nhiều. Điều khó khăn nhất của tourbillon truyền thống là lắp ráp cân bằng các chi tiết lên cùng một trục thì đã được đơn giản bằng việc lắp vào một trục riêng biệt khác. Đây cũng chính là lý do tại sao chiếc đồng hồ 04 tourbillon đồng trục, khác tần số của Greubel Forsey lại được coi là một cái đỉnh của ngành.